Munten of stelen: hoe werp je de I Tjing?

Wie de I Tjing raadpleegt, staat vroeg of laat voor de vraag: werp ik drie munten of tel ik bundels duizendbladstelen? Beide methoden leveren een volwaardig hexagram op en beide worden al eeuwen gebruikt. Toch zijn ze niet identiek. Het verschil zit niet in de betekenis van de hexagrammen, maar in de kans waarmee elke lijnsoort verschijnt. Dat verschil is klein genoeg om te negeren en interessant genoeg om te kennen.

Twee methoden in het kort

De munten

De muntmethode is de snelste weg. Je werpt drie gelijke munten, zes keer achter elkaar. Elke kop telt als drie, elke munt als twee; de som (zes, zeven, acht of negen) bepaalt één lijn, en zo bouw je het hexagram van onder naar boven op. Binnen vijf minuten heb je een compleet antwoord.

De stelen

De stelenmethode is ouder en trager. Je verdeelt negenenveertig stelen keer op keer in twee bundels, telt af in groepjes van vier en legt de restjes apart. Drie van die telrondes vormen samen één lijn; voor zes lijnen ben je zomaar twintig minuten bezig. Hoe dat telwerk precies gaat, lees je in het artikel over de duizendbladstelen.

De kansverdelingen naast elkaar

Beide methoden kennen per lijn vier uitkomsten: 6 (oud yin, bewegend), 7 (jong yang, rustend), 8 (jong yin, rustend) en 9 (oud yang, bewegend). De kans op elke uitkomst verschilt echter duidelijk.

• Munten: 6 en 9 vallen elk 2/16 van de keren, 7 en 8 elk 6/16.
• Stelen: 6 valt 1/16 van de keren, 7 valt 5/16, 8 valt 7/16 en 9 valt 3/16.

De muntmethode is volmaakt symmetrisch: yin en yang, oud en jong, alles in evenwicht. De stelenmethode is dat nadrukkelijk niet. Oud yin is er een zeldzaamheid van één op zestien, terwijl oud yang anderhalf keer zo vaak valt als bij de munten. En jong yin, de rustende gebroken lijn, is bij de stelen de meest voorkomende uitkomst van allemaal.

Wat dat verschil in de praktijk betekent

Het lijkt gepriegel met breuken, maar er zit een gedachte achter. Tel je de bewegende lijnen bij elkaar op, dan kom je bij beide methoden op 4/16 per lijn uit: gemiddeld anderhalve bewegende lijn per hexagram. De totale hoeveelheid beweging is dus gelijk. Wat verschuift, is waar die beweging zit.

Bij de stelen beweegt yang graag en rust yin graag. Dat past bij hoe de I Tjing die twee krachten ziet: yang is het actieve, dat uit zichzelf naar verandering neigt; yin is het ontvangende, dat uit zichzelf naar rust neigt. Krijg je met de stelen toch een oud yin, dan is dat iets om serieus te nemen: juist het rustende komt in beweging. Bij de munten zijn oud yin en oud yang precies even gewoon, en vervlakt die nuance.

Je ziet het terug in de uitkomsten. Wie met stelen werpt, ziet vaker hexagrammen die via een oud yang veranderen dan via een oud yin. Een hexagram van zes yin-lijnen, zoals hexagram 2, Het Ontvangende, blijft bij de stelen vaker helemaal onveranderd staan dan bij de munten.

Welke methode kies je?

Er is geen goede of foute keuze, alleen een verschil in wat je zoekt.

• Munten passen bij een heldere vraag tussendoor. Je hebt binnen vijf minuten een hexagram, en de symmetrie heeft ook iets moois: elke lijn maakt evenveel kans.
• Stelen passen bij vragen waar je echt voor gaat zitten. Het tellen zelf werkt als een meditatie; tegen de tijd dat de zesde lijn ligt, is je vraag vaak al scherper geworden.

Veel mensen gebruiken allebei: munten voor het dagelijkse, stelen voor de keerpunten. De I Tjing zelf maakt geen bezwaar; het boek antwoordt door elke deur die je opent.

Beide methoden werken ook online

Je hoeft geen bos duizendblad in huis te hebben en geen muntenverzameling. Online kun je de stelen werpen met exact dezelfde kansverdeling als het traditionele telritueel, of voor de munten kiezen als je het snel wilt houden. De uitkomst brengt je bij een van de vierenzestig hexagrammen; het volledige overzicht van alle hexagrammen vind je erbij.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil in kans tussen munten en stelen?

Bij munten hebben oud yin (6) en oud yang (9) elk een kans van 2/16, en jong yang (7) en jong yin (8) elk 6/16. Bij de stelen is oud yin zeldzaam met 1/16, valt jong yang 5/16 van de keren, jong yin 7/16 en oud yang 3/16. De totale kans op een bewegende lijn is bij beide methoden 4/16 per lijn.

Is de stelenmethode nauwkeuriger dan de muntmethode?

Nee, geen van beide is nauwkeuriger; ze leggen alleen andere accenten. De stelen maken yang beweeglijker en yin rustiger, terwijl de munten alle lijnen symmetrisch behandelen. Welke je kiest is een kwestie van tijd en temperament, niet van betrouwbaarheid.

Hoeveel bewegende lijnen krijg je gemiddeld per worp?

Bij beide methoden is de kans op een bewegende lijn 4/16 per lijn, dus gemiddeld anderhalve bewegende lijn per hexagram. Bij de stelen zijn die bewegende lijnen vaker oud yang dan oud yin; bij munten zijn ze gelijk verdeeld.

Kun je de duizendbladstelen ook online werpen?

Ja, een goede online versie gebruikt exact dezelfde kansverdeling als het traditionele telritueel met vijftig stelen. Je krijgt dus dezelfde soort uitkomsten, alleen zonder het handwerk. Op itjing.app kies je zelf tussen munten en stelen.